ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΑΔΕΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ Α/ΒΑΘΜΙΑΣ και Β/ΒΑΘΜΙΑΣ Ή ΑΛΛΕΣ ΔΟΜΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΥΠΑΙΘ

Το Ι.Ε.Π. ως επιστημονικός φορέας του ΥΠΑΙΘ γνωμοδοτεί σχετικά με αιτήματα που αφορούν:

α) στη διεξαγωγή έρευνας σε σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης,

β) στη διεξαγωγή έρευνας σε δομές που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΥΠΑΙΘ (π.χ. Κ.Ε.Δ.Δ.Υ., Γ.Α.Κ. κ.α.) και

γ) στη διεξαγωγή έρευνας που περιλαμβάνει αξιοποίηση υποδομών του συστήματος της Α/βάθμιας και της Β/βάμιας εκπαίδευσης.

Το ΙΕΠ γνωμοδοτεί για τη διεξαγωγή της έρευνας για ένα σχολικό έτος.

Σε περίπτωση που η έρευνα:

α) σχεδιάζεται να υλοποιηθεί σε διάστημα μεγαλύτερο του ενός σχολικού έτους χωρίς να προβλέπονται αλλαγές στον ερευνητικό σχεδιασμό, τότε ο ερευνητής/η ερευνήτρια ή η ερευνητική ομάδα θα πρέπει να υποβάλλει αίτημα χρονικής επέκτασης της έρευνας.

β) περιλαμβάνει φάσεις υλοποίησης (π.χ. πιλοτική έρευνα, κύρια έρευνα, επαναληπτική έρευνα – follow up) με ενδεχόμενη αλλαγή στο δείγμα, τα ερευνητικά εργαλεία ή σε άλλα στοιχεία του ερευνητικού σχεδιασμού, τότε o ερευνητής θα πρέπει να υποβάλει στο ΥΠΑΙΘ αίτημα επέκτασης της έρευνας, λαμβάνοντας υπόψη ότι στην αρχική αίτηση χρειάζεται να περιλαμβάνονται: i) λεπτομερής αναφορά, βάσει των οδηγιών σύνταξης του αναλυτικού σχεδίου της έρευνας, στη φάση της έρευνας που πρόκειται να υλοποιηθεί άμεσα και για την οποία θα γνωμοδοτήσει το ΙΕΠ και ii) μια γενική περιγραφή των επόμενων ερευνητικών φάσεων. Στην περίπτωση αυτή, η γνωμοδότηση του ΙΕΠ θα αφορά στην προ-έγκριση του συνόλου του ερευνητικού σχεδιασμού και στη διεξαγωγή της πρώτης φάσης της έρευνας. Για την υλοποίηση κάθε επόμενης φάσης, ο ερευνητής θα πρέπει να υποβάλλει εκ νέου αίτημα για επέκταση της άδειας, στο οποίο θα πρέπει να συμπεριλάβει οποιαδήποτε αλλαγή έχει πραγματοποιηθεί στο δείγμα, στα ερευνητικά εργαλεία ή σε άλλα στοιχεία του ερευνητικού σχεδιασμού.

Αναγκαία Παραστατικά για γνωμοδότηση του ΙΕΠ σχετικά με τη διεξαγωγή έρευνας σε σχολεία και δομές που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΥΠΑΙΘ.

Τα παραστατικά τα οποία πρέπει να καταθέσει ο ερευνητής προκειμένου το ΙΕΠ να γνωμοδοτήσει σχετικά με τη διεξαγωγή έρευνας σε σχολεία και άλλες δομές που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΥΠΑΙΘ είναι τα εξής:

Αίτηση προς το ΥΠΑΙΘ και συγκεκριμένα προς την αρμόδια Διεύθυνση Σπουδών (π.χ. Διεύθυνση Σπουδών Α/βάθμιας Εκπαίδευσης, Διεύθυνση Σπουδών Β/βάθμιας Εκπαίδευσης)

Συμπληρωμένο Συνοπτικό Δελτίο Έρευνας

Κατάσταση των σχολείων με τους κωδικούς τους

Αναλυτικό Σχέδιο Έρευνας

Βεβαίωση της επιβλέπουσας επιτροπής ή του/της επιβλέποντος/ουσας καθηγητή/ήτριας. Στη βεβαίωση θα πρέπει να αναφέρεται ότι οι υπογράφοντες έλαβαν γνώση του περιεχομένου των παραστατικών της έρευνας και ότι συμφωνούν με τη διεξαγωγή της.

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του ερευνητή. Στην περίπτωση που η έρευνα σχεδιάζεται να υλοποιηθεί από ερευνητική ομάδα, προσκομίζονται τα βιογραφικά σημειώματα των μελών της ομάδας έρευνας που πρόκειται να επισκεφτούν τις σχολικές μονάδες.

Τα παραπάνω κατατίθενται σε τρία αντίτυπα και σε ηλεκτρονική μορφή.

Περιγραφή του πλαισίου αξιολόγησης του σχεδίου της έρευνας για τη σύνταξη γνωμοδότησης σχετικά με τη χορήγηση άδειας διεξαγωγής έρευνας σε σχολεία και δομές που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΥΠΑΙΘ

Με βάση τις οδηγίες του αναλυτικού σχεδίου της έρευνας, διεξάγεται αξιολόγηση του ερευνητικού σχεδίου ως προς τα εξής:

τη διασφάλιση του σχεδιασμού και της διεξαγωγής της έρευνας σύμφωνα με τις αρχές της ερευνητικής δεοντολογίας

τη στοιχειοθετημένη τεκμηρίωση σε σχέση με: α) την αναγκαιότητα διεξαγωγής της έρευνας σε σχολείο ή άλλη δομή που υπάγεται στις αρμοδιότητες του ΥΠΑΙΘ και β) τη συμβολή της έρευνας στην προώθηση της εκπαίδευσης και της επιστήμης γενικότερα

το σχεδιασμό και τη διεξαγωγή της έρευνας κατά τρόπο που διασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου και εν γένει το απρόσκοπτο της εκπαιδευτικής διαδικασίας

την επιλογή παιδαγωγικά κατάλληλων ερευνητικών εργαλείων

την παρουσίαση του σκοπού, των στόχων του περιεχομένου και της μεθοδολογίας της έρευνας κατά τρόπο σαφή και ολοκληρωμένο και σε συμφωνία με τις οδηγίες σύνταξης του αναλυτικού σχεδίου της έρευνας.

Η γνωμοδότηση του ΙΕΠ συντάσσεται βάσει των ανωτέρω επιστημονικών και παιδαγωγικών κριτηρίων.

Κατά τη διαδικασία της αξιολόγησης, το ΙΕΠ ενδέχεται να έρθει σε επαφή με τον ερευνητή προκειμένου να ζητήσει συμπληρωματικά στοιχεία ή/και διευκρινίσεις.

Οδηγίες για τη σύνταξη του Αναλυτικού Σχεδίου της Έρευνας

Το αναλυτικό σχέδιο της έρευνας αποτελεί απαραίτητο παραστατικό για την αξιολόγηση του ερευνητικού σχεδιασμού στο πλαίσιο των ως άνω αναφερόμενων επιστημονικών και παιδαγωγικών κριτηρίων και περιλαμβάνει τις εξής ενότητες:

1. Σκοπός και Αναγκαιότητα της έρευνας

2. Θεωρητική πλαισίωση-Αναφορά σε προηγούμενες συναφείς με το θέμα έρευνες

3. Μεθοδολογία της έρευνας

4. Ζητήματα Δεοντολογίας

5. Χρονοδιάγραμμα διεξαγωγής της έρευνας

6. Προσδοκώμενα αποτελέσματα και συμβολή της έρευνας στην προώθηση της εκπαίδευσης και γενικότερα της επιστήμης.

Αναλυτικότερα, το περιεχόμενο κάθε μίας από τις παραπάνω ενότητες περιλαμβάνει:

1. Σκοπός και Αναγκαιότητα της έρευνας

Περιγράφεται με σαφήνεια ο σκοπός της έρευνας και η αναγκαιότητα διεξαγωγής της τόσο από επιστημονικής άποψης όσο και από την άποψη της διεξαγωγής της στο σχολικό πλαίσιο ή σε άλλες δομές αρμοδιότητας του ΥΠΑΙΘ.

2. Θεωρητική πλαισίωση – Αναφορά σε προηγούμενες έρευνες

Περιγράφεται συνοπτικά το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας και γίνεται τεκμηριωμένη βιβλιογραφική αναφορά σε προηγούμενες έρευνες.

Διατυπώνονται με σαφήνεια τα ερευνητικά ερωτήματα ή/και οι ερευνητικές υποθέσεις. Καλό είναι η διατύπωση των ερευνητικών ερωτημάτων/υποθέσεων να λαμβάνει χώρα σε αντιστοιχία με το σκοπό, τους στόχους, την αναγκαιότητα και τις συναφείς με το θέμα έρευνες.

3. Μεθοδολογία της έρευνας

Στην ενότητα αυτή περιγράφεται η μεθοδολογία της έρευνας (π.χ. έρευνα επισκόπησης, μελέτη περίπτωσης, πειραματική ή οιονεί πειραματική έρευνα, έρευνα δράσης, εθνογραφική έρευνα κ.ο.κ.). Αν ο ερευνητικός σχεδιασμός περιλαμβάνει φάσεις διεξαγωγής της έρευνας (π.χ. πιλοτική, κύρια έρευνα, επαναληπτική έρευνα-follow up) δηλώνεται αναλόγως.

3.1 Δειγματοληψία

Γίνεται λεπτομερής αναφορά στη διαδικασία της δειγματοληψίας και συγκεκριμένα στα εξής:

α) στη μέθοδο δειγματοληψίας, β) στο μέγεθος του δείγματος και γ) στα κριτήρια επιλογής του δείγματος.

3.2. Ερευνητικά Εργαλεία

Περιγράφονται τα ερευνητικά εργαλεία (π.χ. συμμετοχική παρατήρηση, ερωτηματολόγιο, συνέντευξη, ομάδα εστίασης, ερευνητικό ημερολόγιο) και αναφέρονται οι μέθοδοι καταγραφής (βλ. παρακάτω στα ζητήματα δεοντολογίας). Προτείνεται στους ερευνητές να αξιοποιούν ερευνητικά εργαλεία που αντιστοιχούν στο σκοπό της έρευνας που αναλαμβάνουν.

3.2.1. Κριτήρια Αξιολόγησης των ερευνητικών εργαλείων

Τα Ερευνητικά εργαλεία θα πρέπει:

α. να είναι ανώνυμα ώστε να διασφαλίζεται η προσταστασία των συμμετεχόντων στην έρευνα.

β. να είναι κατάλληλα για την ομάδα στόχο της έρευνας ως προς την ηλικία, το επίπεδο κατανόησης και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της ομάδας στην οποία απευθύνεται

γ. να είναι διατυπωμένα σε σωστό νεοελληνικό λόγο και να μην έχουν τυπογραφικά, ορθογραφικά και συντακτικά λάθη

δ. να μην παροτρύνουν/νομιμοποιούν – έστω και έμμεσα- την υιοθέτηση αντικοινωνικών ή αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών

ε. να μην περιλαμβάνουν τίποτε που μπορεί με οποιονδήποτε τρόπο να προσβάλλει μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς ή άλλες κοινωνικές κατηγορίες.

στ. να είναι απαλλαγμένα από οποιοδήποτε στοιχείο διαφήμισης άμεσης ή έμμεσης.

ζ. να υποβάλλονται στην τελική τους μορφή. Στην περίπτωση που τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται είναι μεταφρασμένα στα ελληνικά θα πρέπει να κατατίθεται και το πρωτότυπο υλικό.

3.2.1.1.Ψυχομετρικά εργαλεία

Όσον αφορά, ιδιαιτέρως, στη συμπερίληψη ψυχομετρικών εργαλείων στα εργαλεία της έρευνας, επισημαίνεται ότι η χρήση τους για συλλογή ερευνητικών δεδομένων υπόκειται στους σχετικούς με το ζήτημα αυτό κανόνες της δεοντολογίας, που είναι σε μεγάλο βαθμό κοινοί σε όλες τις επιστημονικές ενώσεις των ψυχολόγων παγκοσμίως.

Λαμβάνοντας υπόψη τους κανόνες της ερευνητικής δεοντολογίας, η συμπερίληψη των ψυχομετρικών εργαλείων θα πρέπει να τεκμηριώνεται βάσει των παρακάτω:

Αναφορά στο τι αξιολογεί η εκάστοτε ψυχομετρική δοκιμασία, για ποιο σκοπό πρέπει να χρησιμοποιηθεί, καθώς και στο ποια είναι τα χαρακτηριστικά, η χρησιμότητα και οι περιορισμοί της κλίμακας σε σχέση με τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται.

Στοιχεία σχετικά με την ύπαρξη ή μη στάθμισης, την αξιοπιστία και την εγκυρότητα της εκάστοτε κλίμακας και συνοπτική αναφορά στις συναφείς με το θέμα της έρευνας προηγούμενες ερευνητικές εργασίες στις οποίες έχει χρησιμοποιηθεί.

Τεκμήρια σχετικά με την εκπαίδευση του ερευνητή και τις δεξιότητες που κρίνονται απαραίτητες για την κατάλληλη χρήση του εργαλείου, σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται στο σχετικό συνοδευτικό εγχειρίδιο.

Στοιχεία σχετικά με τον πληθυσμό στον οποίο έχει σταθμιστεί το εκάστοτε εργαλείο, αλλά και για τον πληθυσμό για τον οποίο έχει κατασκευαστεί.

Σημειώνεται ότι σε αρκετές περιπτώσεις, οι ερευνητές δεν έχουν στη διάθεση τους ψυχομετρικά εργαλεία σταθμισμένα στους πληθυσμούς στους οποίους απευθύνεται η έρευνά τους. Στις περιπτώσεις αυτές ενδέχεται να επιχειρήσουν να προσαρμόσουν ανάλογα τον τρόπο χορήγησης και ερμηνείας των εργαλείων αυτών. Κατά παρόμοιο τρόπο είναι αναγκαίο να αναφέρουν στο αναλυτικό σχέδιο έρευνας τις αλλαγές που πραγματοποίησαν, καθώς επίσης και τα στάδια της διαδικασίας προσαρμογής. Μέριμνα θα πρέπει να ληφθεί και για την αναφορά σε ενδεχόμενους περιορισμούς που απορρέουν από μια τέτοια διαδικασία.

3.2.2. Έρευνες με χρήση ιατρικών οργάνων για συλλογή σωματομετρικών δεδομένων

Σε περιπτώσεις ερευνών που περιλαμβάνουν χρήση ιατρικών οργάνων και μηχανημάτων για συλλογή σωματομετρικών δεδομένων ή για άλλο σκοπό, κρίνονται απαραίτητα τα εξής: α) η περιγραφή των εν λόγω οργάνων και μηχανημάτων, β) η βεβαίωση ασφάλειας της χρήσης τους, γ) η προσκόμιση σχετικής βεβαίωσης από δημόσια αρχή ή σχετικής εγγύησης καλής λειτουργίας από την κατασκευαστική εταιρεία.

3.2.3. Άλλα θέματα

Σε περιπτώσεις ερευνών που αντλούν από τη μεθοδολογία της ερευνητικής παρέμβασης είναι αναγκαίο να περιλαμβάνεται και μια σύντομη περιγραφή του περιεχομένου της παρέμβασης.

Στο πλαίσιο της τεκμηρίωσης της ερευνητικής μεθοδολογίας προτείνεται να θίγονται ζητήματα αξιοπιστίας, εγκυρότητας και γενίκευσης των αποτελεσμάτων, εφόσον αυτή η αναφορά είναι συμβατή με το μεθοδολογικό πλαίσιο της έρευνας.

3.3. Χρονική Διάρκεια διεξαγωγής της έρευνας

Τέλος, στο πλαίσιο της περιγραφής της μεθοδολογίας είναι απαραίτητο: α) να συμπεριληφθεί αναφορά στην εκτίμηση των ωρών απασχόλησης των μαθητών εντός και εκτός ωρολογίου προγράμματος και β) να στοιχειοθετείται επαρκώς, στο πλαίσιο επιστημονικής αιτιολόγησης, η τεκμηρίωση του τρόπου και του χρόνου απασχόλησης των μαθητών που θα συμμετάσχουν στην έρευνα.

Σημειώνεται ότι δεν θα εγκρίνονται έρευνες που θα διεξάγονται εντός του ωρολογίου προγράμματος και οι οποίες θα απασχολούν μαθητές και εκπαιδευτικούς στο σύνολο της διάρκειας διεξαγωγής της έρευνας στο σχολείο για περισσότερο από δύο διδακτικές ώρες ανά τμήμα.

4. Ζητήματα Δεοντολογίας

Όσον αφορά στα ζητήματα της δεοντολογίας είναι αναγκαία η στοιχειοθετημένη και διεξοδική αναφορά στα κάτωθι:

α) τη διασφάλιση της ενημερωμένης συναίνεσης των συμμετεχόντων στην έρευνα ή των γονέων και κηδεμόνων των μαθητών, όταν η έρευνα απευθύνεται σε ανήλικους μαθητές

β) τη διασφάλιση της ανωνυμίας των συμμετεχόντων στην έρευνα και της προστασίας, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων τους

γ) την πρόβλεψη της δυνατότητας των συμμετεχόντων στην έρευνα να διακόψουν τη συμμετοχή τους σε οποιοδήποτε στάδιο της διεξαγωγής της

δ) την προστασία των συμμετεχόντων στην έρευνα από την έκθεση σε πιθανό σωματικό ή ψυχολογικό κίνδυνο, ή ταλαιπωρία ή άλλες δυσμενείς για τους ίδιους επιπτώσεις στο πλαίσιο της συμμετοχή τους στην ερευνητική διαδικασία.

Ειδικότερα, όσον αφορά στο (α) ο ερευνητής είναι υποχρεωμένος να διασφαλίσει ότι όλοι οι συμμετέχοντες στην έρευνα κατανοούν πλήρως:

τους σκοπούς της έρευνας

τη διαδικασία στην οποία πρόκειται να εμπλακούν

τους λόγους για τους οποίους είναι απαραίτητη η συμμετοχή τους

τον προαιρετικό χαρακτήρα της συμμετοχής τους

τη δυνατότητά τους να αποχωρήσουν σε οποιαδήποτε στάδιο διεξαγωγής της έρευνας

Ειδικά για έρευνες που περιλαμβάνουν συλλογή σωματομετρικών δεδομένων ή/και χρήση ιατρικών μηχανημάτων ή έρευνες που αφορούν στις διατροφικές συνήθειες των μαθητών, επισημαίνεται ότι θα πρέπει να περιλαμβάνεται η πλήρης περιγραφή του τρόπου εξέτασης των μαθητών και ο προαιρετικός χαρακτήρας της συμμετοχή τους.

Κατόπιν της πλήρους ενημέρωσης των συμμετεχόντων, ο ερευνητής οφείλει να εξασφαλίσει την ενυπόγραφη συγκατάθεσή τους.

Για τη διασφάλιση της ενημερωμένης συναίνεσης των συμμετεχόντων της έρευνας, ο ερευνητής συντάσσει σχετική επιστολή, την οποία ενσωματώνει στο αναλυτικό σχέδιο της έρευνας. Σε περιπτώσεις που η έρευνα απευθύνεται σε ανήλικους μαθητές, απαιτείται η εξασφάλιση της ενημερωμένης συναίνεσης των γονέων και κηδεμόνων τους. Η επιστολή ενημέρωσης και εξασφάλισης της συναίνεσης των συμμετεχόντων στην έρευνα αποτελεί απαραίτητο παραστατικό για τη διαδικασία της γνωμοδότησης (βλ. Παράρτημα)

Σημειώνεται ότι για έρευνες με αποκλειστική χρήση ερωτηματολογίου σε ενήλικες δεν απαιτείται το έντυπο της ενυπόγραφης συγκατάθεσης.

Πέρα από το τυπικό μέρος της εξασφάλισης, μέσω σχετικής επιστολής, της ενημερωμένης συναίνεσης των συμμετεχόντων στην έρευνα ή των γονέων και κηδεμόνων των μαθητών που είναι ανήλικοι, κρίνεται απαραίτητο να λαμβάνεται μέριμνα από πλευράς του ερευνητή για την εναρμόνιση της διεξαγωγής της έρευνάς του με τα Άρθρα 3 και 12 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του παιδιού, τα οποία προβλέπουν ότι: α) σε όλες τις ενέργειες που αφορούν στα παιδιά, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πρωτίστως το συμφέρον του παιδιού (αρθρ. 3) και β) θα πρέπει να διασφαλίζεται το δικαίωμα στα παιδιά που είναι σε θέση να διατυπώνουν τις απόψεις τους, να τις εκφράζουν ελεύθερα, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και την ωριμότητά τους (αρθρ. 12). Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της διεξαγωγής της έρευνας θα πρέπει, παράλληλα με την επιστολή της γονικής συναίνεσης, να παρέχονται στους ανήλικους μαθητές οι ανάλογες διευκολύνσεις σε ό, τι αφορά: i) στην ενημέρωσή τους για τους σκοπούς και τη διαδικασία της έρευνας, ii) στη διασφάλιση της ανωνυμίας τους και του εμπιστευτικού χαρακτήρα των δεδομένων, iii) στον προαιρετικό χαρακτήρα της συμμετοχής τους και iv) στη δυνατότητά τους να αποχωρήσουν σε οποιοδήποτε στάδιο της διεξαγωγής της.

Σε περιπτώσεις που η έρευνα απευθύνεται σε μαθητές με νοητική ή άλλη αναπηρία, οι οποίοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τους συνήθεις τρόπους προφορικής και γραπτής επικοινωνίας, το Ι.Ε.Π. σε συμφωνία με: α) τις κατευθύνσεις για την ερευνητική δεοντολογία διεθνών οργανισμών για την εκπαιδευτική έρευνα και β) τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, θεωρεί ότι θα πρέπει στο πλαίσιο του ερευνητικού σχεδιασμού να λαμβάνεται κάθε μέριμνα από πλευράς του ερευνητή για την αξιοποίηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας οι οποίοι θα διευκολύνουν τη λήψη αυθεντικών απαντήσεων σε σχέση με την προαιρετική συμμετοχή ή την αποχώρηση των συμμετεχόντων μαθητών με αναπηρία σε οποιαδήποτε στάδιο διεξαγωγής της έρευνας. Για το σκοπό αυτό, ο ερευνητής μπορεί, επιπροσθέτως, να επιδιώκει και τη συνεργασία του εκπαιδευτικού προσωπικού ή ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού της σχολικής μονάδας που διεξάγεται η έρευνα. Σημειώνεται ότι η μέριμνα αυτή λαμβάνεται συμπληρωματικά προς την εξασφάλιση της ενημερωμένης συναίνεσης των γονέων των μαθητών με αναπηρία, η οποία κρίνεται ως απολύτως απαραίτητη.

Τέλος, στο πνεύμα του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναμένεται ότι θα λαμβάνεται κάθε μέριμνα από πλευράς του ερευνητή ώστε η έρευνα να διεξάγεται σε συνεννόηση και με τη συνεργασία του Διευθυντή και του συλλόγου διδασκόντων έκαστης σχολικής μονάδας.

Σε σχέση με το (β), δηλαδή, τη διασφάλιση της ανωνυμίας των συμμετεχόντων στην έρευνα και της προστασίας, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων τους, ο/η ερευνητής/ήτρια είναι υποχρεωμένος σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία (Ν. 2472/1997, περί Προστασίας του Ατόμου από την Επεξεργασία Προσωπικών Δεδομένων) να μεριμνήσει για την πλήρη περιγραφή των τρόπων με τους οποίους θα διασφαλιστεί σε κάθε στάδιο της έρευνας (συλλογή, επεξεργασία και δημοσιοποίηση) η ανωνυμία όλων των εμπλεκομένων σε αυτή και να μεταχειριστεί τα ερευνητικά δεδομένα ως απολύτως απόρρητα.

Ειδικά για τις περιπτώσεις προτάσεων ερευνών στις οποίες ως μέθοδος καταγραφής των ερευνητικών δεδομένων προτείνεται η βιντεοσκόπηση ή η ηχογράφηση μαθητών και εκπαιδευτικών μέσα στην τάξη ή στους χώρους του σχολείου επισημαίνουμε τα εξής:

Ως μέθοδοι καταγραφής, η βιντεοσκόπηση και η ηχογράφηση εγείρουν σοβαρά ζητήματα προστασίας της ανωνυμίας και των προσωπικών δεδομένων των μαθητών και των εκπαιδευτικών. Για τον λόγο αυτό, σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μόνο όταν στο αναλυτικό σχέδιο έρευνας περιλαμβάνεται σαφής και πλήρως εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση σχετικά με την αναγκαιότητα υιοθέτησης αυτών των μεθόδων καταγραφής στο πλαίσιο του μεθοδολογικού σχεδιασμού της εκάστοτε έρευνας, τότε μόνο είναι δυνατό να εξεταστεί το ενδεχόμενο αποδοχής της ηχογράφησης/βιντεοσκόπησης υπό τις εξής προϋποθέσεις:

α) ότι ο ερευνητής θα κάνει ρητή αναφορά αυτών των μεθόδων στην επιστολή ενημέρωσης και εξασφάλισης της συναίνεσης των γονέων και κηδεμόνων των μαθητών για τη συμμετοχή των παιδιών τους στην έρευνα και

β) ότι ο ερευνητής θα καταθέσει ως παραστατικό της έρευνας υπεύθυνη δήλωση του Ν. 1599/1986 (βλ. σχετικά Παράρτημα) σχετικά με τη χρήση και τη διαχείριση των αντίστοιχων αρχείων. Σε περίπτωση κατά την οποία ο ερευνητής για εξειδικευμένους επιστημονικούς λόγους (αναφέρουμε ενδεικτικά την περίπτωση της μουσικοκινητικής ή κιναισθητικής αγωγής), χρειάζεται να κοινοποιήσει ή να παρουσιάσει τμήματα ή το σύνολο της βιντεοσκοπημένης έρευνάς του στην επιστημονική κοινότητα (σε συνέδρια, ημερίδες, επιμορφώσεις), τότε απαιτείται, εκτός της ενυπόγραφης συναίνεσης των γονέων, και ειδική άδεια της Αρχής Προστασίας Ευαίσθητων Προσωπικών Δεδομένων.

Τέλος, όσον αφορά στο (δ), δηλαδή την προστασία των συμμετεχόντων στην έρευνα από την έκθεση σε πιθανό σωματικό ή ψυχολογικό κίνδυνο, ή ταλαιπωρία ή άλλες δυσμενείς για τους ίδιους επιπτώσεις στο πλαίσιο της συμμετοχή τους στην ερευνητική διαδικασία, επισημαίνονται τα εξής:

Για έρευνες που περιλαμβάνουν συλλογή σωματομετρικών δεδομένων ή/και χρήση ιατρικών μηχανημάτων ή έρευνες που αφορούν στις διατροφικές συνήθειες των μαθητών θα πρέπει να διασφαλίζονται:

α) ο σεβασμός στην προσωπικότητα έκαστου μαθητή και η διακριτικότητα της διεξαγωγής της ερευνητικής διαδικασίας (π.χ. να υπάρχει μέριμνα ώστε η διενέργεια της συλλογής των δεδομένων να γίνεται με χρήση παραβάν, από εξεταστή του ίδιου φύλου με το μαθητή και με σεβασμό στην ιδιωτικότητα του ατόμου).

β) να διασφαλίζεται το απόρρητο των αποτελεσμάτων

Σε περιπτώσεις ερευνών που οι μαθητές υποβάλλονται σε οποιαδήποτε σωματική άσκηση, εκτός από την επιστολή της ενημερωμένης συγκατάθεσης του γονέα είναι αναγκαίο να εξασφαλίζεται ότι στα αρχεία του σχολείου έχει κατατεθεί συμπληρωμένο το Ατομικό Δελτίο Υγείας του μαθητή. Σημειώνεται ότι σε περίπτωση που η επιβάρυνση του μαθητή στο πλαίσιο της διενέργειας των σωματικών ασκήσεων κριθεί αυξημένη, το Ι.Ε.Π. επιφυλάσσεται να ζητήσει, επιπροσθέτως, σχετική βεβαίωση από καρδιολόγο ή/και παιδίατρο-παθολόγο.

Η αξιοποίηση υλικών ανταμοιβών ως κινήτρων για τη συμμετοχή των μαθητών στην έρευνα θα πρέπει να ασκείται με εξαιρετική προσοχή και να αποφεύγει επιλογές που έχουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα (π.χ. προσφορά γλυκών σε μαθητές). Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι η αξιοποίηση υλικών ανταμοιβών ως κινήτρων για τη συμμετοχή των μαθητών κατά τη διεξαγωγή της έρευνας θεωρείται προβληματική από την άποψη της ενδεχόμενης μεροληψίας στη δειγματοληψία ή στις απαντήσεις των συμμετεχόντων.

Εκπαιδευτικοί, οι οποίοι εμπλέκονται με το ρόλο του ερευνητή σε έρευνα δράσης που διεξάγονται εντός του χώρου εργασίας τους οφείλουν, επίσης, να εξασφαλίσουν τη συναίνεση των συμμετεχόντων εξηγώντας το διπλό ρόλο που αναλαμβάνουν μέσα στην σχολική τάξη και διασφαλίζοντας την ανωνυμία των συμμετεχόντων όπως περιγράφεται παραπάνω.

Τέλος, σημειώνεται ότι ο ερευνητής θα πρέπει να μεριμνά για τη συμβατότητα της διαδικασίας συλλογής των ερευνητικών δεδομένων με τις διεθνείς συνθήκες και συμβάσεις που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην εκπαίδευση.

5. Ζητήματα οργάνωσης της έρευνας

Αναφέρεται: α) ο φορέας στο πλαίσιο του οποίου εκπονείται η έρευνα, β) ο φορέας χρημοτοδότησης της έρευνας (εφόσον υφίσταται χρηματοδότηση) και γ) χρονοδιάγραμμα διεξαγωγής της έρευνας στις σχολικές μονάδες ή άλλη δομή αρμοδιότητας του ΥΠΑΙΘ. Στις περιπτώσεις που, σύμφωνα με τον ερευνητικό σχεδιασμό, η έρευνα διεξάγεται σε φάσεις, μέριμνα λαμβάνεται ώστε στο χρονοδιάγραμμα διεξαγωγής να είναι διακριτές οι φάσεις υλοποίησης της έρευνας

6. Προσδοκώμενα αποτελέσματα και συμβολή της έρευνας στην προώθηση της εκπαίδευσης και γενικότερα της επιστήμης.

Στην ενότητα αυτή περιγράφονται τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της έρευνας σε αντιστοιχία με τον ερευνητικό σκοπό και τα ερευνητικά ερωτήματα ή τις ερευνητικές υποθέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, περιγράφεται και η συμβολή της έρευνας στην προώθηση της εκπαίδευσης και της επιστήμης γενικότερα, ει δυνατόν σε αντιστοιχία και με τη συνοπτική ανασκόπηση των προηγούμενων ερευνών. Η αναφορά στη συμβολή της έρευνας στην εκπαίδευση αναμένεται ότι θα γίνεται από πλευράς του ερευνητή με τη δέουσα προσοχή.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΕΝΤΥΠΟ (1):

ΕΝΥΠΟΓΡΑΦΗ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΦΟΡΟΥΝ ΜΑΘΗΤΕΣ

1. ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ:

Περιγράψτε το σκοπό και τις γενικές επιδιώξεις της έρευνας (2-3 προτάσεις)

2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ:

Εξηγήστε τις τεχνικές συλλογής δεδομένων και των μέσων καταγραφής που θα χρησιμοποιηθούν καθώς και το χρόνο που απαιτείται να διαθέσουν οι συμμετέχοντες εντός ωρολογίου προγράμματος (3-4 προτάσεις)

3. ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ:

Περιγράψτε τον τρόπο με τον οποίο αναμένετε ότι τα αποτελέσματα της έρευνας πρόκειται να συμβάλουν στην προώθηση της εκπαίδευσης και της επιστήμης γενικότερα.

4. ΠΙΘΑΝΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ / ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ:

Αναφέρετε πιθανούς κινδύνους ή δυσκολίες που θα μπορούσαν να προκύψουν κατά τη διάρκεια της έρευνας.

5. ΑΝΩΝΥΜΙΑ / ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

Περιγράψτε τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλίσετε την ανωνυμία των συμμετεχόντων και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων.

6. ΑΡΝΗΣΗ / ΑΠΟΣΥΡΣΗ:

Δηλώστε το δικαίωμα των συμμετεχόντων να αρνηθούν τη συμμετοχή τους στην έρευνα ή/και να αποσυρθούν από αυτή σε οποιοδήποτε στάδιο της.

7. ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΗΛΩΣΗ / ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ:

ΔΗΛΩΝΩ ΥΠΕΎΘΥΝΑ ΟΤΙ ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ ΝΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ.

ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑ ΣΤΗ ΕΡΕΥΝΑ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΕΡΕΥΝΗΤΗ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ

ΕΝΤΥΠΟ (2):

ΕΝΥΠΟΓΡΑΦΗ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΜΑΘΗΤΕΣ

1. ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ:

Περιγράψτε το σκοπό και τις γενικές επιδιώξεις της έρευνας (2-3 προτάσεις)

2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ:

Εξηγήστε τις τεχνικές συλλογής δεδομένων και των μέσων καταγραφής που θα χρησιμοποιηθούν καθώς και το χρόνο που απαιτείται να διαθέσουν οι συμμετέχοντες εντός ωρολογίου προγράμματος (3-4 προτάσεις)

3. ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΟΦΕΛΗ ΑΠΌ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ:

Περιγράψτε τον τρόπο με τον οποίο αναμένετε ότι τα αποτελέσματα της έρευνας πρόκειται να συμβάλουν στην προώθηση της εκπαίδευσης και της επιστήμης γενικότερα καθώς και τα άμεσα οφέλη για τους μαθητές.

4. ΠΙΘΑΝΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ / ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ:

Αναφέρετε πιθανούς κινδύνους ή δυσκολίες που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν οι μαθητές κατά τη διάρκεια της έρευνας. Σε περίπτωση ιατρικών ερευνών περιγράψτε λεπτομεριακώς μηχανήματα ή εργαλεία που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν, τυχόν κινδύνους που ενέχουν καθώς και τους κανόνες ασφαλείας που πρέπει να τηρηθούν.

5. ΑΝΩΝΥΜΙΑ / ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

Περιγράψτε τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλίσετε την ανωνυμία των μαθητών και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων.

6. ΑΡΝΗΣΗ / ΑΠΟΣΥΡΣΗ:

Δηλώστε το δικαίωμα των παιδιών να αρνηθούν τη συμμετοχή τους στην έρευνα ή/και να αποσυρθούν από αυτή σε οποιοδήποτε στάδιο της.

7. ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΗΛΩΣΗ / ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ:

ΔΗΛΏΝΩ ΥΠΕΎΘΥΝΑ ΟΤΙ ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ. ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΔΙΑΤΗΡΕΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΑΠΟΣΥΡΘΕΙ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΣΤΑΔΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ.

ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΓΟΝΕΑ Ή ΚΗΔΕΜΟΝΑ/ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΕΡΕΥΝΗΤΗ / ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ.».

Σημειώνεται ότι όπου στο ανά χείρας κείμενο απαντά ο όρος «ερευνητής» εννοείται η φράση «ερευνητής/ερευνήτρια ή ερευνητική ομάδα». Η επιλογή της χρήσης του όρου «ερευνητής» στο αρσενικό γραμματικό γένος γίνεται αποκλειστικά για λόγους συντομίας και για διευκόλυνση της ανάγνωσης.